اعتیاد

از دانش ویکی
پرش به: ناوبری، جستجو

اعتیاد یا سوء مصرف مواد به هر نوع مصرف مواد گفته می‌شود که تأثیر ناخواسته‌­ای روی مصرف کننده داشته باشد. امروزه دیگر به کار برد کلمه اعتیاد منسوخ شده است و به جای آن از اصطلاح سوء مصرف مواد استفاده می­‌شود.

عکسی تاریخی از مصرف تریاک توسط یک ایرانی

میزان ماده مصرف شده، تعیین­ کننده سوء مصرف نیست، بلکه میزان تأثیری که مواد بر فرد و زندگی وی به جای می­‌گذارد، نشان­ دهنده سوء مصرف مواد خواهد بود. مصرف مخدر فرد را دچار تحمل می‌­کند و مصرف کننده مجبور است برای رسیدن به همان اثر قبلی به طور مداوم دوز مصرف خود را بالا ببرد و در صورت قطع مصرف نیز علائم ناخوشایند ترک را تجربه کرده و میل شدید مصرف مجدد مواد او را ناتوان می­‌کند.

تاریخچه اعتیاد

استفاده از مواد روان گردان پیشینه‌­ای چندین هزارساله دارد. تریاک یکی از اولین مواد روان­گردان است که از زمان تمدن سومری در ۷۰۰۰ سال پیش از میلاد مورد مصرف قرار گرفته است. سومری­‌ها خشخاش را گیاه لذت می­‌نامیدند. تا سال ۱۸۰۶ که مورفین به عنوان یکی از مشتقات تریاک شناخته شد، اطلاعات اندکی در مورد تریاک وجود داشت. حتی در سال ۱۸۷۴ که هروئین شناخته شد، از این ماده به عنوان مسکن و خواب آور استفاده شد و اثر تسکینی قابل توجه این ماده باعث شد آن را داروی الهی بنامند. به تدریج مشخص شد که مخدرها و سایر مواد روان‌گردان مصرف کنندگان را دچار وابستگی می‌کنند.

یونانی­‌ها و رومی­‌ها، شراب، اتومانس‌­ها تریاک، آزتک‌­ها کافئین زیاد، و اینکاها کوکائین به دست آمده از برگ­‌های کوکا را هنگام مصرف مواد ترجیح می­‌داده‌­اند.این تنها بخش کوچکی از فرهنگ بسیار وسیع و گسترده­ای است که نفوذ زیادی داشته و بخش اندکی از مصرف مواد است که در این فرهنگ­‌ها معرفی شده است.

در عصر حاضر به ندرت می­‌توان کشوری را پیدا کرد که با مشکل سوء مصرف مواد درگیر نباشد. این مشکل از اواسط دهه­ هفتاد قرن بیست­ و یکم میلادی تا شروع دهه­ هشتاد به گسترده ترین وجه در کشورهای غربی به خصوص ایالات متحده آمریکا شیوع پیدا کرد. این مشکل در ایران نیز بسیار قابل تأمل شده است.

ممنوعیت قانونی مصرف موادی مانند تریاک در جهان از ۱۹۱۴ میلادی سابقه دارد. تقریباً در همان زمان ۱۲۸۹ هجری شمسی نخستین قانون رسمی مبارزه با تولید و فروش تریاک و ضرورت ترک اعتیاد معتادان در ایران مدون گشت، اما در باره­ شیوه مبارزه با مواد روان گردان سردرگمی وجود داشت. در آمریکا در دهه­‌های ۳۰-۱۹۲۰ معتادان به زندان­‌ها و مراکز باز پروری فرستاده می­‌شدند اما در دهه­ ۱۹۵۰ عدم تأثیر مراکز بازپروری اعتیاد ثابت شد.

عکس تاریخی از دو معتاد به تریاک در اندونزی

ملاک‌های تشخیصی برای سوء مصرف مواد

چهارمین ویرایش راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی که به صورت خلاصه DSM-IV-TR نامیده می‌شود یک کتابچه برای تشخیص بیماری‌های روانپزشکی است. این کتابچه توسط انجمن روانپزشکی آمریکا منتشر می‌شود. در DSM-IV-TR برای سوء مصرف مواد ملاک‌­هایی تدوین شده است که عبارتند از:

الگوی غیر انطباقی مصرف مواد که موجب ناراحتی یا تخریب قابل ملاحظه بالینی شده و با یک یا چند علامت از علایم زیر که در طول یک دوره ۱۲ ماهه روی می‌­دهند تظاهر می­‌کند:

۱- مصرف مکرر مواد که منجر به ناتوانی در برآوردن تعهدات عمده مربوط به نقش فرد در کار، مدرسه یا خانه می­‌شود.

۲- مصرف مکرر مواد در موقعیت‌هایی که در آن­‌ها مصرف ماده از نظر فیزیکی خطرناک است (مثل رانندگی).

۳- مشکلات قانونی تکراری مربوط به مواد.

۴- مصرف مداوم مواد علی رغم مشکلات پایدار یا عود کننده اجتماعی یا بین فردی که ناشی از تأثیرات ماده بوده یا بر اثر آن تشدید شده‌­اند (مانند مشاجره با همسر).

انواع مواد مورد سوء مصرف

مواد و داروهایی که مورد سوء مصرف قرار می­‌گیرند در چند دسته کلی قرار می­‌گیرند که در اینجا به اختصار نام برده می­‌شوند. این مواد و داروها عبارتند از:

۱- داروهای آرامبخش و خواب آور

۲- تریاک

۳- مواد استنشاقی (مانند گارها و حلال‌های صنعتی)

۴- استروئیدها

۵- حشیش و ماری جوانا

۶- محرک‌ها (مانند کافئین و نیکوتین)

۷- آمفتامین­‌ها (مانند اکستازی و شیشه)

۸- کوکائین (شامل کوکائین و کراک)

۹- توهم زاها (مانند LSD و MDA)

۱۰- الکل

منابع

  • سرگلزایی، محمدرضا .(۱۳۸۰). ترک اعتیاد موفق. مشهد، انتشارات دانشگاه علوم پزشکی مشهد.
  • نورانی پور، رحمت اله .(۱۳۸۳). بررسی علل اعتیاد به مواد تغییر دهنده خلق و رفتار و روش های مؤثر و کارآمد مشاوره اعتیاد. فصلنامه اعتیاد پژوهی، دوره ۲، شماره ۶، ص ۱۴ تا ۵۴.
  • مک دوال د. ام.، اسپیتز، ح.آ. (۱۹۹۹). اعتیاد از اصول تا عمل. ترجمه ی محسن گل پرور، جواد خلعتبری، طاهرتیزدست و حسین آقا فرش (۱۳۸۰). تهران: موسسه فرهنگی انتشاراتی کانون گسترش علوم.
  • سادوک، بنیامین، سادوک، ویرجینیا آلکوت. (۲۰۰۷). خلاصه روانپزشکی. ترجمه فرزین رضاعی. (۱۳۸۹). جلد دوم، تهران ، انتشارات ارجمند.
  • Wilens, Timothy E., Biederman, Joseph, Bredin, Elizabeth, Hahesy, Amy L., Abrantes, Ana, Neft, Deborah, . . . Spencer, Thomas J. (2002). A Family Study of the High-Risk Children of Opioid- and Alcohol-Dependent Parents. The American Journal on Addictions. 41-51, 1(11).doi: 10.1080/10550490252801620