زبان پریشی یا آفازی

از دانش ویکی
پرش به: ناوبری، جستجو

زبان پریشی یا آفازی (Aphasia) حالتی است که با از دست دادن جزئی یا کلی توانایی برقراری ارتباط کلامی یا استفاده از کلمات در هنگام نوشتن مشخص می‌شود. در این بیماری، ممکن است فرد مبتلا به آفازی در صحبت کردن، خواندن، نوشتن، تشخیص نام اشیاء یا درک آنچه دیگران گفته‌اند دچار مشکل شود. علت اصلی این بیماری آسیب دیدگی مغز است که ممکن است در هنگام تصادف آسیب‌زا یا در هنگام سکته مغزی ایجاد شده باشد. همچنین ممکن است زبان پریشی در اثر تومور مغزی یا بیماری‌هایی مانند آلزایمر یا عفونت ایجاد شود. زبان پریشی یا آفازی ممکن است موقتی یا دائمی باشد.

در اکثر مردم عملکردهای زبانی در نیمکرده چپ مغز قرار دارند و اگر به این بخش مغز آسیب وارد شود آفازی ایجاد می‌شود. یکی از نکات جالب درباره زبان پریشی یا آفازی این است که در افراد چپ دست هر دو نیمکره مغز در تکلم نقش دارند و بنابراین در این افراد آسیب به هر یک از نیمکره‌های مغز می‌تواند منجر به این مشکل شود.

علل ایجاد زبان پریشی یا آفازی

سکته مغزی شایع‌ترین علت بیماری آفازی در ایالات متحده است. تقریباً ۵۰۰ هزار نفر در هر سال در آمریکا دچار سكته مغزی می شوند و در ۲۰ درصد از این افراد نوعی از آفازی ایجاد می‌شود. سایر دلایل آسیب مغزی شامل صدمات سر، تومور مغزی و عفونت نیز در بروز زبان پریشی نقش دارند. حدود نیمی از افرادی که علائم بیماری آفازی را نشان می‌دهند، مبتلا به آفازی موقتی یا زودگذر هستند و در طی چند روز کاملاً بهبود می‌یابند. تخمین زده می‌شود یک میلیون آمریکایی از نوعی آفازی دائمی رنج می‌برند. تاکنون هیچ ارتباطی بین آفازی و سن، جنس و نژاد پیدا نشده است.

گاهی اوقات بین زبان پریشی با بیماری‌هایی مانند دیس آرتری و یا آپراکسی تمایزی قائل نمی‌شود. این بیماری‌ها بر روی عضلات مورد استفاده در صحبت کردن به جای عملکرد زبان تأثیر می‌گذارند. دیس آرتری یک اختلال گفتار است که به دلیل عدم کنترل عضلات مورد استفاده در صحبت کردن به وجود می‌آید. آپراکسی نیز نوعی اختلال گفتار است که در آن درک زبان و کنترل عضلات حفظ می‌شود، اما حافظه توانایی استفاده از ماهیچه‌ها برای تشکیل کلمات را از دست می‌دهد.

علائم زبان پریشی یا آفازی

طبق طبقه‌بندی سنتی، هر شکلی از آفازی در اثر صدمه به قسمت مختلف نیمکره چپ مغز ایجاد می‌شود و این آسیب یک یا چند کارکرد اصلی زبان را تحت تأثیر قرار می‌دهد مانند: گفتار، نام‌گذاری (توانایی شناسایی یک شی، رنگ یا مورد دیگر با یک کلمه یا اصطلاح مناسب)‌، تکرار (توانایی تکرار کلمات، عبارات و جملات)، درک شنیدن (توانایی درک زبان گفتاری)، خواندن (توانایی درک کلمات نوشتاری و معنی آن‌ها) و نوشتن (توانایی برقراری ارتباط و ضبط وقایع با متن).

انواع زبان پریشی یا آفازی

  • آفازی بروکا
  • آفازی ورنیکه
  • آفازی کلی یا گلوبال
  • آفازی هدایتی
  • آفازی ناهنجاری یا اسمی
  • آفازی قشری

در حالی که محققان همچنان اطلاعات بیشتری در مورد ساختار و عملکرد مغز کسب می‌کنند، انواع جدیدی از زبان پریشی یا آفازی شناخته می‌شود. یکی از انواع تازه شناخته شده آفازی، آفازی نیمه قشری است که علائم سایر انواع سنتی آفازی را تقلید می‌کند و شامل اختلالات زبانی است که معمولی نیستند. این نوع آفازی با صدمات مناطقی از مغز همراه است که به طور معمول با زبان و پردازش زبان ارتباط ندارند.

تشخیص زبان پریشی یا آفازی

به دنبال آسیب مغزی، ارزیابی اولیه بیمار برای تعیین اینکه آیا عملکرد زبان تحت تأثیر قرار گرفته است یا خیر، انجام می‌شود. اگر فرد در برقراری ارتباط با مشکل روبرو شود مشکوک به زبان پریشی یا آفازی است و باید معاینات بیشتری بر روی وی انجام گیرد. ممکن است از یک آسیب شناس گفتار یا متخصص عصب خواسته شود که معاینات گسترده‌تری را با استفاده از تست‌های عمیق و استاندارد انجام دهد. آزمایشات متداول شامل آزمون‌های تشخیصی مختلف است. همچنین اطلاعات بیشتر در مورد محل آسیب با استفاده از فناوری تصویربرداری مانند تصویربرداری با رزونانس مغناطیسی (MRI) و اسکن توموگرافی کامپیوتری (CT) به دست می‌آید.

درمان زبان پریشی یا آفازی

در ابتدا، علت اصلی آفازی باید درمان یا تثبیت شود. برای بازیابی عملکرد زبان، باید بلافاصله پس از آسیب، درمان شروع شود. اگرچه در حال حاضر هیچ روش پزشکی یا جراحی برای درمان این بیماری در دسترس نیست، اما ممکن است آفازی ناشی از سکته مغزی یا ضربه به سر با استفاده از گفتاردرمانی بهبود یابد. با این حال، برای اکثر افراد، تاکید اصلی بر استفاده بیشتر از توانایی‌های زبان حفظ شده و یادگیری استفاده از وسایل ارتباطی دیگر برای جبران توانایی‌های از بین رفته زبان است. گفتاردرمانی متناسب با نیازهای فردی طراحی می‌شود. سایر فعالیت‌ها و ابزارها مانند ورزش عضلات زبان و صورت، کتاب‌های تمرین خواندن و نوشتن و برنامه‌های کامپیوتری برای بهبود گفتار، خواندن، یادآوری و درک شنیداری نیز ممکن است نتایج مطلوبی در پی داشته باشند.

میزان اینکه فرد بتواند توانایی‌های زبانی خود را بازیابی کند به میزان آسیب مغزی و محل و علت اصلی آسیب مغزی بستگی دارد. فاکتورهای دیگر شامل سن فرد، سلامت عمومی، انگیزه و تمایل به شرکت در گفتاردرمانی، و اینکه فرد در سمت چپ یا راست مغز دارای ضایعه است در پیش بینی بهبودی فرد نقش دارند.