سندرم استکهلم

از دانش ویکی
پرش به: ناوبری، جستجو

سندرم استکهلم (به انگلیسی: Stockholm Syndrome) نوعی وضعیت روانی است که طی آن فرد قربانی با فرد یا افرادی دیگری که به وی صدمه رسانده است حس همدردی و نزدیکی می‌کند.

چهار کارمند بانک در گروگان‌گیری استکهلم

نمونه‌هایی از این سندرم در طول سال‌های مختلف گزارش شده است اما به صورت علمی این سندرم پس از یک حادثه گروگان‌گیری در شهر استکهلم سوئد در سال ۱۹۷۳ تعریف و مورد مطالعه قرار گرفت.

تاریخچه سندرم استکهلم

اگرچه در طول دهه‌ها یا حتی قرن‌های گذشته موارد متعددی از موقعیت‌هایی شبیه سندرم استکهلم روی داده و گزارش شده است، اما رویدادی که سبب شهرت و توجه ویژه به این سندرم شد در ۲۳ آگوست سال ۱۹۷۳ روی داد. در این سال دو سارق وارد بانکی در شهر استکهلم سوئد شدند و چهار کارمند بانک را به گروگان گرفتند. سارقان در طول شش روز گروگان‌گیری رفتاری خشونت آمیز با گروگان‌ها داشتند و حتی زمانی که بین آن‌ها و پلیس تبادل آتش رخ داد از گروگان‌ها به عنوان سپر انسانی استفاده کردند. در نهایت پس از شش روز، گروگان‌گیری بدون تلفات انسانی و با تسلیم شدن سارقین پایان یافت.

اما نکته جالبی که پس از این گروگان‌گیری رخ داد این بود که چهار فرد گروگان گرفته شده حاضر به شکایت و حتی شهادت بر علیه سارقان نشدند. آن‌ها در اقدام عجیب دیگری، شروع به جمع کردن پول برای دفاع از سارقان در دادگاه کردند. پس از این رویداد روانشناسان و متخصصان سلامت روان، اصطلاح سندم استکهلم را مطرح کرده و آن را به این صورت تعریف کردند: شرایطی که طی آن فرد قربانی ارتباط روانی و عاطفی با فرد آسیب رسان برقرار می‌کند.

تعاریف سندرم استکهلم

سندرم استکهلم یک پاسخ روانی است که طی آن فردی که مورد سوء استفاده، آسیب یا آدم ربایی قرار گرفته است با فرد آسیب رسان ارتباط روانی و عاطفی برقرار می‌کند. این احساس ممکن است در طول روزها، هفته‌ها، ماه‌ها و حتی سال‌های طولانی شکل بگیرد و به تدریج محکم‌تر شود. در بسیاری از اوقات فرد آسیب دیده احساس ترس، وحشت و تحقیر شدن را تجربه می‌کند که در تضاد با احساس همدردی‌اش با فرد مقابل است. افراد مبتلا به این سندرم به تدریج حسی مثبت به فرد آسیب رسان پیدا می‌کنند و حتی ممکن است دست به اقداماتی بر علیه پلیس یا سایر افرادی که در پی کمک به وی هستند بزنند. آن‌ها ممکن است هر گونه کمکی را رد کنند و حتی اگر فرصتی پیش بیاید از فرار کردن اجتناب کنند.

واضح است که تمام قربانی‌های خشونت مبتلا به سندرم استکهلم نمی‌شوند و دلیل اینکه چرا برخی از افراد چنین واکنش‌هایی را نشان می‌دهند همچنان تا حدی مبهم باقی مانده است. روانشناسان معتقدند که سندرم استکهلم نوعی مکانیزم روانی است که به قربانی‌ها کمک می‌کند آسیب یا موقعیت وحشتناک را به وسیله همدردی با فرد آسیب رسان تحمل کنند. حادثه رخ داده ممکن است چنان وحشتناک و تهدید کننده زندگی باشد که منجر به فروپاشی روانی شود اما احساس نزدیکی با فرد آسیب رسان نوعی آرامش روانی برای فرد ایجاد می‌کند که از طریق آن فرد احساس می‌کند می‌تواند زنده بماند.

تصاویر گروکان‌گیری در سال ۱۹۷۳ در استکهلم سوئد

علائم سندرم استکهلم

سندرم استکهلم با سه نشانه زیر قابل تشخیص است:

  • قربانی احساسات مثبتی نسبت به فردی که وی را محبوس کرده یا از او سوء استفاده کرده است پیدا می‌کند.
  • قربانی احساسات منفی نسبت به پلیس، مراجع قدرت یا هر فرد دیگری که در تلاش برای کمک به وی است پیدا می‌کند و هر گونه کمک از جانب آن‌ها را رد می‌کند.
  • قربانی به تدریج حس می‌کند که فرد آسیب رسان دارای انسانیت است و باور دارد که هر دو اهداف و ارزش‌های مشترکی دارد.

افرادی که قربانی موقعیت‌های خشونت بار هستند معمولاً احساس تهدید به وسیله فرد آسیب رسان دارند اما اگر کوچک‌ترین مهربانی یا انعطافی از جانب آن‌ها مشاهده کنند شروع به پرورش احساسات مثبت نسبت به آن‌ها می‌کنند و در طول زمان این احساسات مثبت، طرز فکر و نگاه آن‌ها را به افراد مقابل تغییر می‌دهد.

نمونه‌هایی از سندرم استکهلم

زوج‌ها

شایع‌ترین موارد سندرم استکهلم در زوج‌ها روی می‌دهد. طبق مطالعات انجام شده، در موارد بسیاری یکی از طرفین ارتبط که معمولاً زن‌ها هستند با وجود سوء استفاده و اعمال خشونت از جانب همسر به زندگی با وی ادامه می‌دهند. در برخی از موارد ممکن است یکی از زوجین مبتلا به اعتیاد باشد اما زوج دیگر همچنان در کنار وی می‌ماند. حتی زمانی که امکان طلاق وجود دارد یا فرد از جانب خانواده حمایت می‌شود نیز وی باز هم نسبت به ترک رابطه اقدام نمی‌کند.

کودکان مورد سوء استفاده قرار گرفته

کودکانی که مورد سوء استفاده قرار می‌گیرند ممکن است بارها از جانب فرد آسیب رسان به شدت تهدید شده یا حتی مورد آسیب فیزیکی قرار گیرند. در این موارد قربانی سعی می‌کند هیچ گونه شکایت یا گلایه‌ای از سوء استفاده کننده نکند و تمام قضیه را مخفی نگه دارد. همچنین سوء استفاده کننده ممکن است در کنار تهدید‌های شدید، با کودک با مهربانی نیز رفتار کند که همین عامل سبب شکل گیری سندرم استکهلم در این کودکان می‌شود.

منابع

  • healthline.com
  • britannica.com